بيمه بيكاري به چه كساني تعلق مي گیرد

بسیاري از افراد شاغل از نظر قانون کار، کارگر محسوب می شوند و هنگامی که به علت قطع همکاري از سوي کارفرما یا پایان قرارداد بیکار می شوند با این سوال رو به رو هستند که آیا بیمه بیکاري به آنها تعلق می گیرد یا خیر؟ و در مواردي که پاسخ مثبت است چه فرآیندي را پیش رو دارند؟در این مقاله با توجه به مقررات مربوط، با در نظر گرفتن شرایط مختلف کارگران به پاسخ این سوال خواهیم پرداخت. کارگر: بر طبق تعریف ماده 2 قانون کار، کارگر کسی است که به هر عنوان در مقابل دریافت حق السعی (مزد) به درخواست کارفرما کار می کند. با تعریف مذکور شمول کلمه کارگر از نظر قانون بر مصادیقی بیش از معناي عرفی آن است. در نظر عرف کسی که منشی یک شرکت است کارگر شناخته نمی شود اما از نظر قانونی کارگر محسوب و زیر چتر حمایتی قانون کار است. شایان ذکر است بر اساس ماده 188 قانون کار برخی از افراد از شمول قانون مذکور و تسري احکام مربوط به کارگران، مستثنی هستند که عبارتند از اشخاص مشمول قانون استخدام کشوري (قانون مدیریت خدمات کشوري) یا سایر قوانین و مقررات خاص استخدامی و نیز کارگران کارگاه هاي خانوادگی که انجام کار آنها منحصرا توسط صاحب کار و همسر و خویشاوندان نسبی درجه یک از طبقه اول وي انجام می شود. قرارداد کار: بر اساس تعریف ماده 7 قانون کار، قرارداد کار عبارت است از قرارداد کتبی یا شفاهی که به موجب آن کارگر در قبال دریافت حق السعی، کاري را براي مدت موقت یا غیرموقت براي کارفرما انجام می دهد. در کارهایی که طبیعت آنها جنبه مستمر دارد مثل منشی شرکت، در صورتی که مدتی در قرارداد ذکر نشود قرارداد دایم تلقی می شود. بیکار: طبق تعریف ماده 2 قانون بیمه بیکاري، بیکار بیمه شده یی است که بدون میل و اراده بیکار شده و آماده به کار است. بیمه بیکاري: یکی از حمایت هاي تامین اجتماعی است که سازمان تامین اجتماعی مکلف است با دریافت حق بیمه مقرر به بیمه شدگانی که طبق مقررات قانون بیمه بیکاري، بیکار می شوند مقرري بیمه بیکاري پرداخت کند. حق بیمه بیکاري: درصدي از مزد بیمه شده است که توسط کارفرما تامین و پرداخت خواهد شد. از جمله نکات مهم و کلیدي در فرآیند دریافت بیمه بیکاري، تفاوت موجود بین کارگران داراي قرارداد دایم، کارگران داراي قرارداد موقت و کارگران شاغل در پروژه ها یا کارگران فصلی است. بنابراین موضوع به شرح ذیل در سه بخش بررسی می شود: -1 کارگران داراي قرارداد دائم: نحوه دریافت بیمه بیکاري این کارگران دقیقا منطبق با نصوص قانونی قانون بیمه بیکاري است یعنی بیمه شده، حداقل سابقه پرداخت شش ماه حق بیمه نزد سازمان تامین اجتماعی را دارا بوده و مراتب بیکاري خارج از اراده وي به تایید واحد تعاون، کار و رفاه اجتماعی محل اشتغال وي رسیده باشد. این افراد جهت دریافت بیمه بیکاري از تاریخ وقوع بیکاري ظرف 30 روز مهلت دارند تا به اداره کار محل اشتغال خود مراجعه و با تقدیم دادخواست به خواسته بازگشت به کار (که در واقع به نوعی اعلام آمادگی به کار وفق ماده 2 قانون بیمه بیکاري است) اقدام به طرح دعوا به طرفیت کارفرماي خود کنند. در این رابطه اصولاپرونده مقدمتا در شوراي سازش مورد رسیدگی واقع و چنانچه در آن جلسه نتیجه یی حاصل نشود جهت سیر مراحل قانونی به مراجع حل اختلاف قانون کار راهنمایی می شوند. بدیهی است این دسته از کارگران چنانچه قبل از تشکیل جلسه رسیدگی، اقدام به تسویه حساب با کارفرماي خود کنند، این امر به منزله قبول اخراج از سوي کارگر تلقی شده و بیکاري وي غیرارادي محسوب نمی شود و در این حالت کارگر مشمول بیمه بیکاري نمی شود. -2 کارگران داراي قرارداد موقت: نظر به راي هیات عمومی دیوان عدالت اداري 25 انقضاي مدت قرارداد در قراردادهاي مدت موقت از مصادیق بیکاري بدون میل /01/1383-81/ به شماره ه/ 227 و اراده موضوع ماده 2 قانون بیمه بیکاري تلقی نمی شود و این دسته از کارگران از دریافت بیمه بیکاري محرومند. به عبارت دیگر مدت قرارداد از جمله شرایط کار کارگر تلقی شده و کارگر با علم به اینکه قرارداد وي در تاریخ تعیین شده به اتمام می رسد اقدام به عقد قرارداد می کند پس علم او مانع غیرارادي تلقی شدن بیکاري وي در پایان قرارداد می شود. راي هیات عمومی دیوان عدالت اداري منطبق با اوضاع و احوال جامعه نبود و موجبات اعتراض جامعه کارگران را فراهم آورد، تا اینکه در سال 1384 تفاهمنامه یی بین وزارت کار و امور اجتماعی و سازمان تامین اجتماعی منعقد شد که به موجب بند یک آن کارگران داراي قرارداد موقت از بیمه بیکاري با شرایطی برخوردار می شوند. اما این شرایط چیست؟ الف) ماهیت کار کارگر یا به عبارتی کارگاه دایمی باشد ب) سابقه کار کارگر در آخرین کارگاه محل فعالیت وي حداقل یکسال باشد. به تعبیر دیگر کارگر با آخرین کد کارگاه داراي 365 روز سابقه پرداخت حق بیمه باشد. این دسته از کارگران می توانند از تاریخ اتمام قرارداد کار، ظرف مدت سی روز با در دست داشتن نسخه قرارداد کار (اصل یا کپی که مهر کارفرما به صورت اصل روي آن حک شده باشد) و نامه عدم نیاز کارفرما بدون تقدیم دادخواست به مراجع حل اختلاف قانون کار مستقیما به واحد بیمه بیکاري مراجعه کنند. مراجعه بعد از 30 روز با عذر موجه و با تشخیص هیات حل اختلاف تا سه ماه نیز امکان پذیر است. چنانچه این دسته از کارگران در پایان قرارداد اقدام به تسویه حساب با کارفرماي خود کنند این امر هیچ خللی به بیمه بیکاري آنان وارد نمی آورد. بدیهی است چنانچه کارگري در اثناي قرارداد موقت از سوي کارفرما اخراج شود، باید با استناد به مواد 27 و 165 قانون کار اقدام به تقدیم دادخواست به خواسته بازگشت به کار کرده و تا پایان قرارداد طبق راي مراجع حل احتلاف قانون کار، بازگشت به کار وي صورت پذیرد، در نتیجه کارگري که قرارداد یکساله داشته اما کارفرما پس از پایان مدت او را به کار گرفته ولو اینکه به طور کتبی یا شفاهی توافقی نکرده باشند به منزله تمدید ضمنی قرارداد به مدت قبلی است و مثلااگر کارگري با قرارداد یکساله، یکسال و سه ماه کار کرده و قطع همکاري شده باید پروسه طرح دعوا به طرفیت کارفرما با خواسته بازگشت به کار را طی کند. -3 کارگران شاغل در کارهاي داراي ماهیت غیرمستمر (پروژه یی) و کارگران فصلی: بر طبق تفاهمنامه یاد شده این قبیل کارگران از دریافت بیمه بیکاري محرومند به لحاظ اینکه اصولاماهیت کار آنان به گونه یی است که در تاریخی به پایان می رسد و کارگر با علم به غیردایم بودن، شروع به همکاري با کارفرما می کند. تنها استثنایی که در این رابطه وجود دارد مربوط به این موضوع است که چنانچه این قبیل کارگران در اثناي کار (اثناي پروژه یا اثناي فصل) اخراج شوند این امر به منزله اخراج خارج از اراده کارگر تلقی شده و کارگر محق دریافت مزایاي بیمه بیکاري می شود.

نویسنده: سید ایمان محمدیان*