بررسى وضعیت حقوقى كار كودكان و نوجوانان

وضعیت کار کودکان و نوجوانان از جنبه هاي مختلف قابل بررسی و درخور اهمیت است. قطعاً بارها در بازار و کارگاهها شاهد کارکردن افراد زیر 18 سال بوده اید و ممکن است با این سوال روبرو شده باشید که آیا دراینباره منع قانونی وجود ندارد؟! و در صورت وجود مانع قانونی، چه مجازاتی براي کارفرماي متخلف در نظر گرفته شده است؟ آیا کودك از حمایت قانون کار برخوردار است؟ در مقررات داخلی، صرفنظر از بحثهاي مربوط به مسئولیت کیفري افراد، نظر به مبحث پنجم فصل سوم قانون کار، میتوان افراد زیر 18 سال را از منظر حقوق کار به دو دسته تقسیم کرد؛ دسته اول افراد زیر 15 سال که کودك محسوب میشوند و دسته دوم افراد بین 15 تا 18 سال که نوجوان نامیده میشوند. براساس ماده 79 قانون کار، بکارگیري افراد کمتر از 15 سال تمام، ممنوع است و بکارگیري نوجوانان نیز باید با در نظر گرفتن شرایط خاصی همچون آزمایشهاي پزشکی توسط سازمان تأمین اجتماعی در بدو کار باشد و پزشک درباره تناسب کار با توانایی کارگر نوجوان اظهارنظر کند و اگر کار مربوطه را نامناسب بداند کارفرما مکلف است در حدود امکانات خود، شغل کارگر را تغییر دهد. همچنین ساعت کار روزانه کارگر نوجوان باید نیم ساعت کمتر از ساعت کار معمولی کارگران باشد. ارجاع هرنوع کار اضافی و انجام کار در شب و ارجاع کارهاي سخت و ز یان آور و خطرناك و حمل بار با دست، بیش از حد مجاز و بدون استفاده از وسایل مکانیکی براي کارگر نوجوان براساس ماده 83 قانون مذکور ممنوع است. همچنین مشاغلی که به علت شرایط آن براي سلامتی و اخلاق نوجوانان زیان آور است، براي افراد زیر 18 سال ممنوع است. با توجه به مراتب فوق، نوجوانان مشمول قانون کار هستند اما قانون گذار با نگاه حمایتی، کار افراد زیر 15 سال را ممنوع اعلام کرده و به همین جهت کودکان از شمول این قانون خارج اند و چنانچه کودکی به کار گمارده شود و کارفرمایش حق الزحمه کار او را پرداخت نکند، چون به علت ممنوعیت قانونی کار کودك و با استناد به بند ج ماده 9 قانون مذکور، قرارداد کار او باطل است و اساساً از نظر قانون مذکور کارگر تلقی نمیشود و مراجع حل اختلاف اداره کار، صالح به رسیدگی نیستند، حقوق کودك مذکور باید با استناد به ماده 336 قانون مدنی تحت عنوان اجرت المثل ایام کار، از طریق مراجع قضایی مطالبه شود. همچنین براساس ماده 176 قانون کار، کارفرماي متخلف علاوه بر رفع تخلف و تادیه حقوق کارگر به ازاي هر کارگر زیر 15 سالی که بکار گرفته است حداقل 200 برابر حداقل مزد روزانه یک کارگر و در صورت تکرار تخلف، به حبس از 91 تا 180 روز محکوم خواهد شد. به علت امري بودن مقررات مذکور، توافق برخلاف آن باطل است و رضایت والدین کودك براي اشتغال او، تاثیري در کاهش مسئولیت و مجازات کارفرماي متخلف نخواهد داشت.